Teny iditra Kabary nataon-dRamahazaka
Sokajin-teny anarana (lohatenin-tantara fohy na kabary)
Zana-dohateny Hevi-panjakana nampitondrain-dRamahazaka ho any amy ny Lehibeny
Mpanoratra Cousins William Edward
Tsanganana sy sary iray takila Ny lohateny rehetra
Lahatsoratra XVIII. Hevi-panjakana nampitondrain-dRamahazaka ho any amy ny Lehibeny, Alohotsy 10, 1837- ARY trarantitra, azamarofy hianao, Tompokolahy, mifanantera amin' Itompokovavy ; fa izahay manoratra ity taratasy ity aminao hilaza izay saim-pantatra mba ataonay hahamasina ny Manjaka sy bahatsaraanaolehibe. Farahanijery izatotoetry ny ambanilanitra izahay, koa ny toetry ny taona izao izy saro-kanina izao, koa mba nihevitra izahay fa hianao no lehibe solom-bavan' Itompokovavy ; ary izahay edeka ho toy ny zanaka amam-para tsy hiso-rona aminao, raha mahita hevitra tokony ho mety holazaina amin' Itompokovavy ; koa nihevitra izahay noho izao toetry ny taona izao, fa ny vary efa amy ny H roa, ary ny mangahazo sy ny hani-mainty tsy misy be hovidina loatra; fa efa be ny mpangalatra mangalatra ny vitany ny sasany, ka mahareraka ny mpiasa. 2. Koa izao, lena ny tany, ka izay zavatra ambolena maniry avokoa, koa tokony homena andro ny olona, raha lena ny tany, hiasa sy hamboly, hanamainti-molaly ny tany. Fatsy misy fahavalony ny Andriamanjaka, na ady tsy holeo, afa-tsy ny mosary. Fany misakanany mosary toy ny mamono bain-tanety ; koa raba avela bo maro-sampana vao vonoina, mitatra be, katsy azovonoina; toy izany noniheveranay ny taona. Fa raha misy mosary, vao mihevitra, izao rehetra izao tsy azotohanana. Koarahalenany tany, tokony tsy banaoraharahany olona, faampiasainasy asainamam-boly, fa ny taon-dasa tsy mba azo averina intsony ; fe rehefa maina ny tany, izay sitraky ny fon' Itompoko-vavy hatao tsy azo ferana. Kanefa, na dia atao aza izany, raha ny fanaovam-banja sy basy, tokony tsy hatsahatra izany ; fa izany no tandroky ny Mpanjaka, ary arony ny vady aman-janaka, sy mahamainti-molaly ny taniny ny Manjaka. 3. Ary rehefamiasasy mamboly ny olona, omen-dalàna tsy hifindra voly, ary tsy hanao hitsin-dàlana amy ny sisim-bolin'olona; faizay lálanamasakafale-hany ny taoalohahiany noataolálana; fasamy misy làlan-drazana hiany avokoa isam-bohitra, fa izany no tokony tsy hahaketraka ny mpiasa, ary mampiasa ny malaina, sy manavitsy ny mpangalatra; koaataomafy ny sazy amin' izany, raha misy manitsa-bolin' olona, na tsy maka aza, ampandoavinailavoamenaisan'olona; koa atao lalàna tsy mba itondran-doha-teny, ary tsy mba ifanaovana an-kena-maso hahazo mifona ; koa izay mabita manitsaka ny voly amin'izany, ka tsy mampan-doa, dia ampandoavina voamena kosa atao sazin'izany. 4. Ary ny amy ny fiadiana :— Imerina tokony tsy hampiadina, raha lena ny tany, raha ny ady tanin-drazana sy ny madinidinika rehetra, afa-tsy ny azo 43 olan-tànana ; ary ny ampanga afa-tsy izany, dia atsa-hatra aloha, raha lena ny tany, fa ny asa no aoka hovonjeny ny olona ; fa izao ady rehetra izao azo atao raha main-tany. Koa izy no atao toy izany, raha manana ady ity olona iray amy ny tanàna ity, tsy izy iray trano hiany no dia mandeha hanatrika ny adiny, fa maro ; koa raha omhy aty tsy azo lazaina faingana, fa izao ambanilanitra izao àry no heveriny ny Manja-ka, koa tratra tapa-bolana aty hiany, tratra herin* androhiany, tratrahadimiana, koavery ny asa tokony hatao amin' izany, fa ny mitodika aza hitany, raha mando ny tany ; koa izany no tokony tsy hampihetsi-ketsehana ny olona, raha lena ny tany. 5. Ary ny amy ny fandoavam-bola madinika, ny fati-dina, sy ny sazy kely, ny hanina afaham-bahiny, koa anerena ny malahelo, sy ny kamboty, ary ny vehivavy mitondra-tena, koa izany no mahakeli-hanina ny olona ; fa ny akoho sy ny vorona toy izany koa, fa tsy misy hahantitra izay zavatra ompiana ; fa raha tsy izany indray, dia ny vary sy izay hanin-kohanina no amidy ; ary izany tokony hatsahatra ; fa izay zava tra ompiany ny olona no aoka mba ho entina miahy ny taona, mba hamidiny ketsa, hamidiny tahom-boman-gahazo, hamidiny ravim-bomanga ; fa izany no maha-mainti-molaly ny mpanompo, raha voka-javatra ambo-lena, ary vanon-javatra ompiana ; koa ny fanjakana no atao hoe "mainti-molaly, 'tsy dia ny molaly tokoa tsy akory no be ; fa ny hanina no be ; koa marin-toe-rana ny olona, ka to-teny ny Manjaka. 6. Ary rahamisy hovery ny olonaamy ny heloka ataony amy ny fanjakana, koa hotombanana ny tenany, ary ho very ny vady aman-janaka, tokony tsy hotom banana an-elakela-trano, fa tokony hanaovana trano iray hatao fanombanana izay ho very rehetra sy ho fandoavan-tsazy, koa asiana mpanoratra hanoratra izay helony nahavery azy, sy hitadidy ny haren' Andriana izay miditra amin'izany, izay hozarainy ny andriambaventy, koa hananany ny Andriana ; na kely, na be, izay barena aloan' Imerina atao an-tsoratra avokoa, haha-faly ny vahoaka, hitsaharany ny ratsi-fanahy. 7. Ary ny amy ny mpitsirika sy ny mpiampanga ©lona, raha miampanga ny mahavery vady aman-janaka izy, koa tsy mahavoa, dia izy kosa no tokony bo very vady aman-janaka ; ary ny miampanga ny tekony bosazina omby folo sy ariary folo; dia toy izany koa ny omby dimy sy ny ariary dimy ; toy izany boa ny hatramy ny omby iray sy ny vola ariary ; koa raha mitana tsy mahavoa izy, dia izy no ifindran' izany ; koa izy no atao toy izany, andrao ataony mosa-lahy ny fitana ny olona, raha manam-bola tokony haloa taha izy, dia tànany ny oloha, tombohany amy ny helokatsy nataony, koavoavaky amy ny Tsitialainga, kearahaampangatsi-marinaamin'izany, koany fitsidi-hanaany Imerinanohataofilana, koatsy mbahiasa, tsy mba hivarotra, izay manao izany tokony hatao toy ny amboa mihaza mamba, koa mandimby ananany.

2019/04/05